Karşılıksız Çek Suçu, Şikâyet Süresi ve 2026 Güncel Cezai Sorumluluklar

Ticari hayatta ödeme aracı olarak kullanılan çek, yalnızca taraflar arasındaki borç ilişkisini gösteren sıradan bir belge değildir. Çekin süresi içinde bankaya ibraz edilmesine rağmen hesapta yeterli karşılığın bulunmaması, hem alacağın tahsili bakımından hukuki sonuçlar hem de belirli şartlar altında cezai sorumluluk doğurabilir.

Halk arasında “karşılıksız çek keşide etme suçu” olarak bilinen fiil, 5941 sayılı Çek Kanunu’nda teknik olarak çekle ilgili “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verme şeklinde düzenlenmiştir. Suçun oluşabilmesi için çekin yalnızca ödenmemiş olması yeterli değildir. Çekin süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işleminin usulüne uygun yapılması ve yetkili hamilin kanuni süre içerisinde şikâyette bulunması gerekir.

2026 yılı itibarıyla Çek Kanunu’nun cezai sorumluluğa ilişkin temel sistemi devam etmektedir. Bununla birlikte ileri tarihli çeklerin erken ibrazına ve bankaların çek yaprağı başına ödeme sorumluluğuna ilişkin güncel düzenlemelerin ayrıca dikkate alınması gerekir.

Karşılıksız Çek Nedir?

Bir çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni süresi içerisinde bankaya ibraz edilmesine rağmen çek hesabında yeterli para bulunmaması hâlinde, çek tamamen veya kısmen karşılıksız kalabilir.

Ancak çekin ödenmemesi ile çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılması aynı şey değildir. Cezai sürecin başlatılabilmesi için hamilin bankadan karşılıksız işleminin yapılmasını talep etmesi ve bankanın bu işlemi çekin arka yüzüne veya ilgili banka kayıtlarına usulüne uygun biçimde işlemesi gerekir.

Banka tarafından yapılan işlemde genel olarak;

• Çekin bankaya sunulduğu tarih,
• Hesapta bulunan miktar,
• Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutar,
• Çekin karşılıksız kalan kısmı,
• İbraz eden kişinin bilgileri

gösterilir. Hamilin gerekli işlemi imzalamaktan kaçınması hâlinde karşılıksız işleminin tamamlanamaması söz konusu olabilir. Bu nedenle bankadaki ibraz işlemleri sırasında çekin arka yüzündeki kayıtların dikkatle kontrol edilmesi önemlidir.

Karşılıksız Çek Suçunun Oluşma Şartları

Karşılıksız çek nedeniyle cezai sorumluluğun doğabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir.

1. Hukuken Geçerli Bir Çek Bulunmalıdır

Belgenin Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen zorunlu unsurları taşıması gerekir. Belgenin çek niteliğinde olmaması hâlinde Çek Kanunu’nda düzenlenen cezai sorumluluk gündeme gelmez.

Çekte özellikle;

• “Çek” ibaresinin,
• Belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesi emrinin,
• Muhatap bankanın,
• Düzenleme tarihinin,
• Düzenleme yerinin,
• Düzenleyenin imzasının

bulunması önem taşır.

Çekin sahte olması, imzanın çek hesabı sahibine veya yetkili kişiye ait olmaması, çekin zorunlu unsurları taşımaması ya da sonradan doldurulmasına ilişkin ciddi bir uyuşmazlık bulunması hâlinde her dosya kendi özelliklerine göre incelenmelidir.

2. Çek Kanuni Süresi İçinde Bankaya İbraz Edilmelidir

Çekin cezai sorumluluk doğurabilmesi için üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre hesaplanacak kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulması gerekir.

Genel olarak çek;

• Düzenlendiği yerde ödenecekse on gün,
• Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay

içinde bankaya ibraz edilmelidir.

Yurt dışında düzenlenen çekler bakımından ise düzenleme ve ödeme yerlerine göre farklı süreler uygulanabilir. Süresinden sonra bankaya sunulan bir çek, bazı hukuki sonuçlar doğurabilse de karşılıksız çek suçuna ilişkin şikâyet yönünden sorun oluşturabilir.

3. Çek Hakkında Usulüne Uygun Karşılıksız İşlemi Yapılmalıdır

Hesapta yeterli para bulunmaması tek başına cezai süreci başlatmaz. Çekin bankaya ibraz edilmesi ve hamilin talebi üzerine çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılması gerekir.

Çek hesabında bir miktar para bulunmasına rağmen çek bedelinin tamamının karşılanamaması durumunda çekin ödenmeyen kısmı bakımından kısmi karşılıksızlık söz konusu olur. Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktar da hesaplandıktan sonra kalan tutar, çekin karşılıksız bölümü olarak belirlenir.

4. Çek Karşılığını Hesapta Bulundurma Yükümlülüğü İhlal Edilmelidir

Cezai sorumluluğun belirlenmesinde yalnızca çek üzerindeki imzaya bakılmaz. Çekin karşılığını banka hesabında bulundurmakla yükümlü kişinin kim olduğu da araştırılır.

Gerçek kişiye ait çek hesabında temel sorumluluk çek hesabı sahibine aittir. Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere başka bir kişiyi temsilci veya vekil olarak görevlendirse dahi Çek Kanunu bakımından hukuki ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine ait olabilir.

Tüzel kişilere ait çek hesaplarında ise şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi sorumlu tutulabilir. Böyle bir görevlendirme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişilerin sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle şirket çeklerinde;

• Çekin düzenlendiği tarih,
• Bankaya ibraz tarihi,
• Ticaret sicili kayıtları,
• İmza yetkileri,
• Yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararları,
• Mali işlerden sorumlu kişinin belirlenip belirlenmediği

ayrıntılı olarak incelenmelidir.

5. Yetkili Hamil Tarafından Süresinde Şikâyet Yapılmalıdır

Karşılıksız çek suçu kendiliğinden takip edilen bir suç değildir. Yargılamanın yapılabilmesi için çek hamilinin şikâyette bulunması gerekir.

Çeki elinde bulunduran herkesin otomatik olarak şikâyet hakkı bulunduğu söylenemez. Çeki ciro yoluyla devralan kişinin yetkili hamil olup olmadığı, ciro zincirinin düzgün bulunup bulunmadığı ve şikâyet tarihinde çek üzerindeki hakkın kime ait olduğu değerlendirilmelidir.

Karşılıksız Çekte Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

Karşılıksız çek nedeniyle şikâyet hakkı;

• Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay,
• Her durumda fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl

içinde kullanılmalıdır.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Sürenin geçirilmesi hâlinde karşılıksız çekten kaynaklanan alacak sona ermez; ancak cezai şikâyet yoluna başvurma hakkı kaybedilebilir.

Uygulamada hamil, çekin karşılıksız olduğunu çoğunlukla bankaya ibraz tarihinde öğrenir. Bu nedenle üç aylık sürenin hesabında kural olarak bankaya ibraz ve karşılıksız işleminin yapıldığı tarih önem taşır. Süre hesabının dosyaya özgü yapılması ve şikâyetin son güne bırakılmaması gerekir.

Örnek

Çek 5 Mart 2026 tarihinde süresi içinde bankaya sunulmuş ve aynı gün karşılıksız işlemi yapılmışsa, hamilin durumu bu tarihte öğrendiği kabul edildiğinde üç aylık şikâyet süresi bu tarihe göre hesaplanacaktır.

Ancak resmî tatiller, son günün hafta sonuna denk gelmesi, öğrenme tarihine ilişkin uyuşmazlıklar ve başvurunun hangi tarihte mahkemeye ulaştığı gibi hususlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Şikâyet Nereye Yapılır?

Karşılıksız çek nedeniyle başvuru, doğrudan görevli icra ceza mahkemesine yapılır. Genel ceza soruşturmalarında olduğu gibi yalnızca Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması, her durumda usulüne uygun şikâyet yerine geçmeyebilir.

Kanunda birden fazla yetkili mahkeme kabul edilmiştir. Şikâyet;

• Çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yerdeki,
• Çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yerdeki,
• Çek hesabı sahibinin yerleşim yerindeki,
• Şikâyetçinin yerleşim yerindeki

icra ceza mahkemelerinden birinde yapılabilir.

Şikâyet Dilekçesine Hangi Belgeler Eklenmelidir?

Başvurunun eksiksiz yapılabilmesi için somut olayın özelliklerine göre şu belgelerin hazırlanması gerekir:

• Çekin aslı veya kullanılabilir onaylı örneği,
• Çekin ön ve arka yüzünün okunaklı fotokopisi,
• Banka tarafından yapılan karşılıksız işlemini gösteren kayıt,
• Banka ibraz belgesi,
• Kısmi ödeme varsa buna ilişkin banka kayıtları,
• Ciro zincirini gösteren çek görüntüsü,
• Şikâyetçi şirket ise güncel yetki belgesi ve vekâletname,
• Şüpheli veya sanığın adres ve kimlik bilgileri,
• Varsa çek hesabının kime ait olduğunu gösteren banka bilgileri.

Banka tarafından kısmi ödeme yapılması hâlinde çekin aslı bankada kalabilir. Bu durumda bankanın verdiği onaylı çek örneği, icra takibinde ve icra ceza mahkemesine yapılacak başvuruda kullanılabilir.

2026 Yılında Karşılıksız Çekin Cezası Nedir?

Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, her bir çek için ayrı ayrı olmak üzere bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilebilir.

Mahkemenin belirleyeceği adli para cezası, çekin karşılıksız kalan miktarından daha az olamaz. Birden fazla çek bulunması hâlinde her çek ayrı bir fiil olarak değerlendirilerek ayrı ayrı ceza verilmesi mümkündür. Bu nedenle aynı kişiye ait çok sayıda karşılıksız çek bulunması, toplam yaptırımın önemli ölçüde artmasına neden olabilir.

Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur?

Karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde ceza doğrudan hapis cezasına çevrilebilir. Kanunda, bu cezalar yönünden kamuya yararlı bir işte çalışma seçeneği uygulanmadan doğrudan hapse çevirme öngörülmüştür.

Dolayısıyla “karşılıksız çek nedeniyle doğrudan hapis cezası veriliyor” ifadesi teknik olarak tam doğru değildir. Mahkeme öncelikle adli para cezasına hükmeder. Ancak kesinleşen adli para cezasının ödenmemesi, hapis sonucunu doğurabilir.

Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı

Mahkeme, adli para cezasının yanında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verir. Kişi hakkında daha önce yasaklama kararı bulunuyorsa yasağın devamına hükmedilebilir.

Mahkeme, yargılama devam ederken de koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verebilir. Böylece henüz kesin hüküm kurulmadan kişinin yeni çek hesabı açması veya çek düzenlemesi sınırlandırılabilir.

Yasak kararı;

• Çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi,
• Tüzel kişi adına çek düzenleyen kişi,
• Sermaye şirketinin yönetim organında görev yapan kişiler,
• Ticaret siciline tescil edilmiş şirket yetkilileri

bakımından sonuç doğurabilir.

Yasaklanan kişi, elindeki kullanılmamış çek yapraklarını bankaya iade etmek ve kararın tebliğinden itibaren on gün içinde daha önce düzenlediği ancak henüz tahsil edilmemiş çekleri bankaya bildirmekle yükümlüdür.

Yasaklıyken Yeniden Çek Düzenlemenin Cezası

Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bulunan kişinin buna rağmen çek düzenlemesi ayrı bir suçtur. Fiil daha ağır bir suçu oluşturmuyorsa kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilebilir.

Karşılıksız Çek Suçunda HAGB veya Uzlaştırma Uygulanır mı?

Karşılıksız çek suçunda;

• Ön ödeme,
• Ceza muhakemesi anlamında uzlaştırma,
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

hükümleri uygulanmaz.

Tarafların kendi aralarında anlaşması ise ceza muhakemesi anlamındaki uzlaştırmadan farklıdır. Alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi veya borcun kanunda öngörülen şekilde tamamen ödenmesi, davanın sona ermesini sağlayabilir.

Çek Bedelinin Ödenmesi Davayı Sona Erdirir mi?

Karşılıksız kalan çek bedelinin tamamı, kanuni ibraz tarihinden itibaren hesaplanacak ticari temerrüt faiziyle birlikte ödenirse cezai süreç sona erebilir.

Ödemenin yapıldığı aşamaya göre sonuç değişir:

• Ödeme yargılama devam ederken yapılırsa davanın düşmesine,
• Mahkûmiyet kesinleştikten sonra yapılırsa hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına

karar verilir.

Kanunun aradığı sonuç için yalnızca çekin ana parasının değil, uygulanması gereken ticari temerrüt faizinin de tamamen ödenmesi gerekir. Yargılama giderleri ve dosyaya özgü diğer kalemler yönünden ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Kısmi Ödeme Yeterli midir?

Kısmi ödeme, çekin karşılıksız kalan miktarını azaltabilir; ancak tek başına davanın düşmesini sağlamaz. Etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilmesi için kanunda belirtilen tutarın tamamen ödenmesi gerekir.

Taksit Anlaşması Davayı Otomatik Olarak Düşürür mü?

Tarafların taksitli ödeme konusunda anlaşması, şikâyetçi şikâyetinden vazgeçmediği sürece davayı otomatik olarak sona erdirmez. Taksit anlaşmasının içeriği, şikâyetten vazgeçmenin hangi şartlara bağlandığı ve ödemenin tamamlanıp tamamlanmadığı dikkatle düzenlenmelidir.

Şikâyetten Vazgeçmenin Sonuçları

Şikâyetçinin şikâyetinden vazgeçmesi hâlinde, ödeme yapılmasına benzer şekilde;

• Yargılama aşamasında davanın düşmesi,
• Hüküm kesinleşmişse mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması

gündeme gelebilir.

Şikâyetten vazgeçme beyanının açık, tereddütsüz ve yetkili kişi tarafından yapılması gerekir. Şirket adına vazgeçme beyanında bulunulacaksa, beyanda bulunan kişinin şirketi bu konuda temsil yetkisinin olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Çek Düzenleme Yasağı Nasıl Kaldırılır?

Çek bedelinin ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde yasak kaldırılabilir.

Bu imkânlardan yararlanılmamışsa kişi;

• Cezanın tamamen infaz edilmesinden itibaren üç yıl,
• Her durumda yasağın verildiği tarihten itibaren on yıl

geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılmasını talep edebilir. Her iki sürenin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

2026 Yılında İleri Tarihli Çekler Erken İbraz Edilebilir mi?

2026 yılı bakımından önemli düzenlemelerden biri ileri tarihli çeklere ilişkindir.

31 Aralık 2028 tarihine kadar, çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilmesi geçersizdir. Başka bir ifadeyle 2026 yılında ileri tarihli bir çek, üzerinde yazılı tarihten önce bankaya sunularak geçerli bir karşılıksız işlemi yaptırılamaz.

Bu nedenle cezai şikâyet sürecinin başlaması için öncelikle çek üzerinde yazılı düzenleme tarihinin gelmesi, ardından çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulması gerekir.

Bankanın 2026 Yılındaki Çek Yaprağı Sorumluluk Tutarı

Muhatap banka, hesapta hiç para bulunmasa dahi belirli şartlarla her çek yaprağı için kanunen belirlenen miktarı hamile ödemekle yükümlüdür.

30 Ocak 2026 tarihinden itibaren bankanın süresinde ibraz edilen her bir güncel çek yaprağı için sorumluluk tutarı 16.350 TL olarak uygulanmaktadır. İlgili eski çek defterleri bakımından uygulanacak tutar ise düzenlemenin kapsamına göre 14.200 TL olabilmektedir.

Bankanın ödediği tutar, çek hesabı sahibinin borcunu tamamen ortadan kaldırmaz. Bu ödeme çek bedelinden düşülür ve kalan bölüm için karşılıksız işlemi yapılabilir.

Ceza Şikâyeti Alacağın Tahsilini Sağlar mı?

Karşılıksız çek nedeniyle ceza davası açılması, alacağın kendiliğinden tahsil edildiği anlamına gelmez. Ceza yargılamasının amacı cezai sorumluluğun belirlenmesidir.

Çek hamili aynı zamanda;

• Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi,
• İhtiyati haciz,
• Müracaat borçlularına başvuru,
• Temel borç ilişkisine dayalı alacak davası

gibi hukuki yollara da başvurabilir.

İcra takibi ile ceza şikâyeti, şartları varsa aynı anda yürütülebilir. Ancak icra dosyasında yapılan tahsilatlar ceza dosyasına; ceza dosyasındaki ödeme veya vazgeçme beyanları da icra dosyasına doğru şekilde yansıtılmalıdır.

Karşılıksız Çek Davalarında Sık Yapılan Hatalar

Şikâyet süresinin geçirilmesi

Üç aylık süre kısa olduğundan, çekin bankaya ibrazından sonra uzun süre ödeme sözüne güvenilmesi şikâyet hakkının kaybedilmesine neden olabilir.

Çekin süresinde bankaya sunulmaması

Kanuni ibraz süresi geçtikten sonra yapılan banka işlemi, cezai şikâyet bakımından yeterli olmayabilir.

Bankadan karşılıksız işleminin talep edilmemesi

Çekin yalnızca ödenmediğine ilişkin sözlü bilgi alınması yeterli değildir. Banka işleminin çek veya banka belgesi üzerinde açıkça gösterilmesi gerekir.

Yanlış kişi hakkında şikâyette bulunulması

Özellikle şirket çeklerinde yalnızca çek üzerindeki imza sahibine bakılması hatalı olabilir. Mali işlerden sorumlu yönetim organı üyesi, şirket yetkilileri ve ticaret sicili kayıtları birlikte incelenmelidir.

Karşılıksız çek şikâyetinin görevli icra ceza mahkemesine süresinde sunulması gerekir.

Kısmi ödemenin davayı sona erdirdiğinin düşünülmesi

Kısmi ödeme, etkin pişmanlık için yeterli değildir. Kanunda belirtilen ana para ve faizin tamamen ödenmesi gerekir.

Sonuç

Karşılıksız çek dosyalarında hem alacaklı hem de çek hesabı sahibi açısından ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir. Alacaklı bakımından en önemli konular, çekin zamanında bankaya ibraz edilmesi, karşılıksız işleminin usulüne uygun yaptırılması ve üç aylık şikâyet süresinin kaçırılmamasıdır.

Çek hesabı sahibi veya şirket yetkilileri bakımından ise cezai sorumluluğun kime ait olduğu, şirket içindeki mali görev dağılımı, çekin düzenlenme ve ibraz tarihleri, yapılan ödemeler ve şikâyetçinin vazgeçme durumu önem taşır.

Her bir çek ayrı bir cezai sorumluluk doğurabileceğinden çok sayıda çek bulunan dosyalarda toplam adli para cezası ve çek düzenleme yasağının sonuçları ağırlaşabilir. Buna karşılık çek bedelinin kanunda belirtilen faizle birlikte tamamen ödenmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi, yargılamanın sona ermesini ya da kesinleşmiş mahkûmiyetin sonuçlarının ortadan kaldırılmasını sağlayabilir.

Somut olaylarda çekin aslı, banka kayıtları, ibraz tarihi, ciro zinciri, şirket yetkilileri ve ödeme belgeleri birlikte incelenmeden kesin bir değerlendirme yapılmamalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her çek dosyasında düzenleme tarihi, ibraz süresi, banka işlemleri, şikâyet süresi ve sorumlu kişiler ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Abdullah Erdi ERTÜRK

0532 369 48 08